Pewnego razu, w jednej z partii granych na portalu chess.com, przydarzyła mi się końcówka hetmańska.
Niby nic niezwykłego, ale w mojej praktyce to raczej rzadkość. Jak do tej pory, grałem te końcówki cztery razy i wynik mam słaby 1,5 z 4.
Czas więc najwyższy poprawić się i wygrać. Powiedzieć łatwo, ale wygrać trudno. Ale do dzieła.

Eccon - Thernandez
Chess.com , 2010
Partia ta nie ma większego znaczenia ani dla mnie ani dla przeciwnika, ale ja jestem całkiem jak rutra - w lepszej pozycji, nawet minimalnie, nie zgadzam się na remis, zresztą w równej przeważnie też. A w tej partii przeciwnik proponował już remis ze trzy razy. Czuję się więc w pewnym stopniu zobligowany do wykazania swojej siły gry
Pozycja po 33 posunięciu czarnych 33...Hb5


Zacznę od zacytowania Awerbacha z jego książki o końcówkach hetmańskich - "Bardziej aktywne ustawienie figur jest bardzo znaczącym, a nie rzadko decydującym, czynnikiem. Dobrze zwrócić uwagę na to, że często pogorszenie pozycji figur spowodowane jest obecnością słabości, figury zmuszone do obrony tych słabości, tracą znaczną część siły. Dlatego należy wystrzegać się tworzenia, bez niezbędnej konieczności, słabości w swojej pozycji."
Nie jest to zbyt dużo, ale więcej nie mam.
Zacząć trzeba od oceny pozycji:
1. Materialnie pozycja jest równa
2. Biały hetman jest lepiej ustawiony od czarnego bo jest w obozie przeciwnika i atakuje zarówno słabe czarne piony w centrum jaki skrzydło królewskie. Przewagę tą najlepiej widać w takim manewrze - 1...Kh8 2.Hf8x, ale żarty na bok, hetman kontroluje też centralną linię e.
3. Białe mają dwie grupy pionów, czarne trzy
Białe mają słabego piona b, który jest atakowany przez hetmana, pion g5, chociaż zdwojony, dobrze blokuje piony czarnych. Potencjalnie słabe mogą być także słabe piony a2i c2, które mogą być zaatakowane przez hetmana. Czarne mają słabe piony a4,c5,d5 i h7. Piona h7 broni krół, a pozostałe piony muszą być bronione przez hetmana.
4. Pozycje białego i czarnego króla są podobne, w tej chwili króle nie uczestniczą aktywnie w grze i pełnią tylko funkcje obronne. Elementem, który misi być brany pod uwagę jest możliwość wiecznego szacha, co jest często wykorzystywane w obronie. Ja już mam wiecznego szacha, a czarne jeszcze nie, i dobrze.
5. Problem wymiany - Białe mogłyby wymienić hetmany ale tylko przy znaczącej poprawie pozycji króla.np biały król f4, czarny f7.
Ogólna ocena - białe mają przewagę, która może być wystarczająca do wygranej, ale brak mojego doświadczenia czyni zadanie dosyć trudnym. Pociechą jest to, że taki sam a może znacznie większy problem ma mój przeciwnik, bo on musi się bronić.

Skoro uznałem, że mój pion b2 jest słaby to postanowiłem tą słabość zlikwidować, znika co prawda też słaby pion a4, ale aby zaatakowac teraz moją słabość na c2 potrzeba trochę czasu, a czarny hetman musi też bronić swoich słabych pionów.
Zagrałem więc 34.b3 axb3 35. Hd8+ z odbiciem na b3 można poczekać bo mam kilka szachów, które poprawią pozycje hetmana. 36.axb3 Hb7 Być może trochę lepsze byłoby 36..Hc6 z obroną pionów c5 i d5. 37.Kf1

A to posunięcie wykonałem pod wpływem artykułu P. Kaczorowskiego sprzed dziesięciu laty, w którym na przykładach pokazywał jak ważna jest lub może być ważna pozycja króla w końcówkach hetmańskich. A więc aktywizuję króla, akcja ta oparta jest na przeświadczeniu, że czarne muszą raczej wykonywać posunięcia pasywne, utrzymujące pozycję.
Inne posunięcia, które brałem pod uwagę to 37.Hf6+ Kg8 38.Hd6 oraz od razu 37.Hd6. To są też dobre posunięcia, ale nawet jak zdobywam piona d5 to i tak bez aktywizacji króla nie wygram, a pion d5 teraz spełnia rolę osłony mojego króla i mam nadzieję, że za to nie będę musiał płacić.
37….Ha7 38.Ke2 Hf7


I taka jest dzisiaj pozycja na szachownicy. Mój król już prawie zrealizował plan i za chwilę będzie bronił piona c2. Mankamentem są słabe czarne pola na skrzydle hetmańskim, ale aby to wykorzystać, czarny hetman musiałby opuścić swojego monarchę. Zresztą jak nic z tego nie wyjdzie to wrócę królem z powrotem na skrzydło królewskie i spróbuję czegoś innego. A teraz będę realizował dalej marsz królem. Mogę zagrać 39.Kd1 i 39.Kd2. Takie wybory są najtrudniejsze, niby żadna różnica, ale może jest różnica. Jak na razie wygląda, że zagram 39.Kd1 z argumentacją - mam słabe czarne pola to po nich nie chodzę. Pozycja po 39.Kd1


A dalszy przebieg partii i swoje rozważania będę tu dalej pokazywał.

P.S. Dodam jeszcze tyle, że w bazie mam prawie dwa tysiące końcówek typu K+H+6p - K+H+6p i nie bardzo wiem jak taką ilość wykorzystać, ale tak 20-30 to bym umiał.

Bardzo przydatny artykuł o końcówkach z hetmanami (hetmanówkach ?) Takie końcówki rzadko się zdarzają, a już w moim przypadku gdzie lubie hetmany wymienić, by gra była spokojniejsza. Niemniej jednak kiedyś na kurniku miałem zdaje się, że lepszą sytuacje, a już spokojnie remis przez wiecznego szacha i końcówke przegrałem.
_________________
"1h szachów = 3h matematyki"
"Życie jest jak partia szachów, wszystko zależy od ciebie"

---

III kategoria

"Geniuses are made, not born"
L. Polgár

Ja, niejako na marginesie, pozwolę sobie wyciąć jedno zdanie, które jest bardzo ważne dla lepszego zrozumienia końcówek hetmańskich. Mam nadzieję, iż kol. Eccon nie obrazi się zbytnio za wtrącanie się w ten temat.

Eccon napisał:

A to posunięcie wykonałem pod wpływem artykułu P. Kaczorowskiego sprzed dziesięciu laty, w którym na przykładach pokazywał jak ważna jest lub może być ważna pozycja króla w końcówkach hetmańskich.

Przyznam szczerze, iż przez bardzo długi czas bałem się zaktywizować króla w tego rodzaju końcówkach bojąc się różnych "strachów". Dopiero poniższy przykład przekonał mnie do hasła "król jest figurą - wykorzystaj to!".



Pozycja została zaczerpnięta z partii Gerstenfeld-Rudakowski [Moskwa, 1940]
Warto przemyśleć chwilę jak oceniać tę pozycję - jakie mamy tutaj elementy, a więc:
1.silny zaawansowany pion "d6"
2.aktywna pozycja białego króla
3.słabość czarnego króla, co powoduje, iż mozliwy jestbezpośredni atak matowy.

Wobec powyższego naturalnym ruchem jest 1. g5 h6 2. gh Hh2 3. d6!! Hh6 4.Hc8 Kh7 5. d7 Hf4 6.Kc5 He5 7. Kc6 He4 8. Kb6 Hd4 9.Kb7! He4 10. Kb8 i czarne poddały się wobec 10... He5 11. Hc7
_________________
Opus Vitae

Sobota, 26 czerwca 2010 r

Nie będę ukrywał, że jednym z czynników, które brałem pod uwagę odrzucając propozycje remisowe przeciwnika i decydując się na dalszą grę było odczucie, że mojemu przeciwnikowi partia już się znudziła lub jest nią zmęczony. A przecież pozycja jest ciekawa, czarne stoją gorzej i mają nad czym pracować. A ja czekając na posunięcie przeciwnika cały czas analizuję partię i takie poczyniłem dodatkowe ustalenia:
1. Już pisałem, że pion d5 to mój sprzymierzeniec i dobrze, że go nie zbiłem wcześniej aby osiągnąć przewagę materialną.
2. Dla mnie najważniejszy jest pion c5 i jak jego zdobędę to łatwo wygram.
3. Warto rozważyć zagranie h4 aby wzmocnić piona g5.
Jak już pisałem, czarne moim zdaniem powinny starać nie pogarszać pozycji i nie mogą sobie pozwolić na aktywną grę, bo nie mają ku temu podstaw. Ale łatwo napisać, ale granie pasywnie jest trudne psychicznie ( tak mi się wydaje). I dzisiaj rano otrzymałem odpowiedź Thernandeza
39...f4

Spodziewałem się długiej i ciężkiej walki a tym czasem wygląda, że czarne poddały się bez gry. Posunięcie 39...f4 jest bez wątpienia posunięciem aktywnym,ale co upoważnia czarne do aktywnej gry? Ale przecież czarne nie mogą grać aktywnie. A skoro grają to jest to pewnie błąd. Pion f4 staje się tylko dodatkową słabością a jeżeli czarne planują zagrać f3 to ich hetman opuści króla i piona c5, którego szybko zdobędę i wygram partię pionem b3.
A ja będę kontynuował swój marsz króla i zagram po prostu 40.Kc1 I jak patrzę na to posunięcie to nie wiem czy ja króla aktywizuję czy też uciekam nim?

Ale co mogą zagrać czarne?
1. 40...f3, w końcu po coś grały f4 - 41.gxf3 h6 42.h4 ( lepsze niź 42.gxh6+ Kxh6. 43.Kb2) 42...hxg5 43.hxg5 Kh7 44.Kb2 c4 45.Hf6 He8 46.bxc4 dxc4 47.dxc4 i mam dwa piony przewagi i chyba łatwą wygraną.
2. 40...h6 41.Hd6 Ha7 42.gxh6+ Kxh6 43.Hxf4+ ale muszę także brać pod uwagę 43.Kb2 i 43.Kb1 - wszystkie dają mi dużo szans na wygraną
3. 40...Ha7 41.Kb2 Hf7 42.Hf6+ Kg8 43.He6+ hf7 44.Hc6 Ha7 45.Hxd5 +-
4. 40...h5 41.Hd6 Hf8 42.Hxd5
Jak zagra przeciwnik zobaczymy wkrótce. Ale sądzę, że długo ta partia nie potrwa.

A ja spodziewałem się odpowiedzi 39...Ha7 40.Kd2 Hf7 41.Kc1 Ha7 42.Kb2 Hb7 43.Hd6 - pozycję oczywiście wzmocniłem ale jeszcze dużo gry przed nami i to bez gwarancji wygranej.
Może jeszcze warto zwrócić uwagę na fakt, że ja myślałem nad swoim 39 posunięciem prawie pięć dni, a odpowiedź dostałem po kilku godzinach. Widać dla Thernandeza wszystko jest jasne. Więc teraz i ja przyśpieszam i odpowiedź też wysyłam po kilku godzinach, ale ja w analizach jestem daleko
elt
cdn

Postaram się także przedstawić kilka końcówek hetmańskich do których posiadam jakieś komentarze.
Będę jednocześnie komentarze te starał się uzupełnić, o ile mi się to uda

Końcówka nr 1.
Lisicyn - Capablanca
Moskwa 1935
Pozycja po posunięciu białych 55.Kxf4

Awerbach - kto ma przewagę? Wygląda na to, że białe, które mają wolnego piona. W rzeczywistości przewagę mają czarne ponieważ pion d4 jest zablokowany, a biały hetman musi jeszcze dodatkowo bronić piona b5 i przez to pozbawiony jest aktywnych posunięć. Jednocześnie czarne mogą uzyskać wolnego piona na skrzydle królewskim.
Biały hetman w tej partii jest podobnie ograniczony jak czarny w mojej partii z Thernandezem - tu posunięcia Hb2-b4 -b2u mnie Hf7-a7-f7.
Capablanca realizując ten plan zagrał 55...Ke6 i jest to najlepsze posunięcie.
Białe mogły też szukać wygranej w posunięciach - 55...g5+( na to posunięcie wskazuje Chalifman) i 55...Ke7 oraz w ciekawym 55...Hc4
56.h4?!
To posunięcie jest bardzo dużym błędem. Nic o tym nie wspomina Awerbach, a Chalifman wprawdzie wskazuje na kontynuację 56.Ke3 ale po 56...f5 57.h4 9 co się tak uparli na h4) 57...He4+ wygrana czarnych jest oczywista.
Ja jednak proponuję w wariancie z 56.Ke3 f5 zagrać zamiast 57.h4? Po prostu 57.Kf4
W pozycji na diagramie:

Trudno jest wskazać w jaki sposób czarne mają wygrać. Po chyba jedynym dającym jakieś szanse 57...Kf6 liczyłem taki wariant 58. Hb4 (warte uwagi jest 58.Kg3!?) i teraz:
1.58...g5+ 59.Kg3 h4+ 60.Kh2 i w pozycji na poniższym diagramie nie widzę szans na wygraną czarnych

Lub też:
2. 58...He4 59.Kg3 h4+ 60.Kh2 i o wygranej też nie ma mowy, biały król broni skrzydła królewskiego a czarne muszą liczyć się z wiecznym szachem w czym bardzo pomaga pion d4 atakując pola c5 i e5.


Rozprawiłem więc się z proponowanym przez Chalifmana -56...f5 ale dalszej analizy wymaga 56...Hc4, które jest dużo lepsze od f5.
56...Hc4 60.h4 (60.g3!?) Kd5 61.g3 Ke6 62.Kd2 f6 63.Ke3 g5

Czarne bez wątpienia stoją lepiej i część planu z wywalczeniem wolnego piona już zrealizowały ale wygrana jest jeszcze daleko.
56...f6 konsekwentna realizacja planu 57.Ke3?!
Do remisu prowadziło 57.He2+, wskazane przez Chalifmana, który jednak twierdził, że to przegrywa po 57..Kd6 +58.He4 g5+ 59.hxg5 Hxg5+ 60.Kf3 Hxb5 61.Hf4+ Kd7! -+, ale czarne mogą spokojnie zagrać 58.Ke3! f5 59.Hf3 Hb3+ 60.Hxb5 Ha8 z remisem.
57...Hc4?!

I Awerbach i Chalifman stawiają przy tym posunięciu wykrzyknik, a ja postawię znak ?!, bo to posunięcie prowadzi do remisu po 58.He2 Hb3+ 59.Kf4+ Kd7 60.He4 =.
Prawdopodobnie do remisu prowadzi też 58.Hb1!? Ale 58.He2 jest prostsze i zrozumiale.
Zaczynam przypuszczą, że wykrzyknik postawił sobie sam Capablanca i do tej pory koczuje on w literaturze.
58.g3 g5 59.hxg5 fxg5 60.Hh2?!

To rzeczywiście, ale większy opór mogły stawiać białe nie po 60.Ke4 jak podaje Awerbach ale po 60.Hb1! I jeszcze czarne musiałyby się natrudzić.
Teraz Capablanca już nie wypuszcza swojej szansy i do końca partii gra już bezbłędnie
60...Hb3+ 61.Ke4 g4! 62.He2 Hxg3 63.Hc4+ Ke7 64.Hc8 Hf3+ 65.Ke5 Hf6+ 66.Kd5 Hd6+ 0-1

Zamierzałem pokazać krótki przykład końcówki hetmańskiej granej przez mistrza świata i komentowanej przez gm. I praca, jak przewidywałem na 15-20 minut, zajęła mi pięć godzin a i tak, zostały jeszcze ,małe bo małe "białe plamy".
Nie będę obstawał przy wszystkich swoich stwierdzeniach, chociaż starałem się aby uniknąć większych błędów.
elt

Ostatnio zmieniony przez Eccon dnia Sob Cze 26, 2010 1:53 pm, w całości zmieniany 1 raz

Sobota 26 czerwca 2010 r godz: 14:30

Jak spodziewałem się przeciwnik narzucił szybkie tempo i zagrał konsekwentnie
40...f3 a jo bo nie miałem wyboru 41.gxf3

Mam przewagę materialną, chyba chwilową ale moja przewaga pozycyjna pozostanie. Dobrze, ze zdążyłem uciec z królem na skrzydło hetmańskie bo byłoby krucho.
elt

Sobota, 26 czerwca 2010 godz: 23:20

Plan przyjęty przez przeciwnika związany z marszem piona f, był widać przemyślany bo teraz czarne zagrały
41...Hxf3 rozumiem, że czarne chciały szybko odbić piona ale to posunięcie ma jedną wadę - czarne przestają bronić piona c5, który jest obiektem mojego pożadania. A więc szybko gram 42.He7+

Oczywiście moim następnym posunięciem będzie 43.Hxc5. Natomiast dlaczego zagrałem 42.He7+ a nie 42.Hc7+ przecieź to to samo, prawie to samo, po 42.He7+ czarne mają do wyboru tylko dwa posunięcia , a po 42.Hc7+ trzy i to zadecydowało.
elt.

Niedziela, 27 czerwca 2010 r godz:8:37

Oczywiście udało mi się zdobyć piona c5 i teraz mój plan ograniczył się do marszu wolnego piona b. Ale chwilowo mam znowu piona więcej.
A pozycja po 42...Kg8 43.Hxc5 wygląda tak:

Niedziela, 27 czerwca 2010r, godz: 11:10

Thernandez nie zagrał 43...He3 jak się spodziewałem, ale zagrał 43...Hf5. No to ja postanowiłem obronić piona g5 i zagrałem 44.h4

Marsz piona b odłożony tylko na chwilę.
A obrona piona g5 nie jest wcale bezsensowna( oczywiście wygrywa także 44.b4)wygląda jednak, że czarne będą musiały zapomnieć o moich pionach i wrócić hetmanem do swojego obozu grając np 44...Hd7.
elt

Niedziela, 27 czerwca 2010 r, godz:16:44

Pisałem, że czarny hetman powinien wracać ale mój przeciwnik nie rezygnuje ze zdobycia moich pionów na skrzydle królewskim i zagrał 44...Hf4+. A ja zagrałem 45.Kb2

Proszę spojrzeć jaką drogę w końcówce odbył mój król. To miała być aktywizacja a wygląda na ucieczkę, król jednak załatwił w ten sposób bezpieczeństwo swoje i pionów c2.d3. A piony h4 i g5, to niestety planowe ofiary wojny.
elt.
Teraz przewiduję taki dalszy ciąg - 45...Hxh4 46.Hxd5+ Kf8 47.b4!!! wreszcie i tak będzie wyglądała pozycja:

I teraz już tylko realizacja przewagi materialnej

niedziela, 27 czerwca 2010r, godz:18:15

Niestety z przykrością stwierdzam, że moje przewidywania dotycząceprzyszłości są kiepskie. Na wróżkę się nie nadaję. Mój przeciwnik zagrał 45...He5 żałuje swoich pionków. A ja wreszcie gram posunięcie, o którym marzyłem już od trzydziestego posunięcia 46.b4!!

z dwoma hetmanami wygram

Niedziela , 27 czerwca 2010, godz 18:50

Minęło pół godziny i już jesteśmy trochę dalej
46...Kf7 47.b5

To znaczy ja jestem bliżej pola przemiany, jeszcze tylko b6-b7-b8H
elt.