Końcówki wieżowe
W czwartek 25 czerwca 2010 r, w ostatniej rundzie Kings Tournament, w partii Wang Yue - M.Carlsen, doszło do takiej końcówce wieżowej, ostatnim posunięciem było 34.Wxd4:
Równowaga materialna ale przewaga pozycyjna czarnych bezdyskusyjna. Carlsen wygrał to bez trudu po kilkunastu posunięciach.
34... Rc2 35. a4 Rxh2 36. a5 Rh5 37. b4 Rh2 38. a6 b5 39. e5 Ra2
40. Rd6+ Kxe5 41. Rxc6 Kf5 42. Rc7 Rxa6 43. Rxh7 Kg4 44. Kf2 Ra2+ 45. Ke3 g5
46. Rg7 Rb2 47. Rxa7 Kxg3 0-1
Gra Carlsena zaimponowała mi nie pierwszy raz, i to za grę w debiucie, jak i w końcówkach. Partia ta natomiast zachęciła mnie do pokazania, granej przeze mnie partię, w której doszło do identycznej, pod względem materialnym, końcówki. Partia ta ma pewne znaczenie dla wyników turnieju , w którym gramy. Wstępnie założyłem, że partia jest remisowa i byłem na remis przygotowany, chyba też tak sądził mój przeciwnik bo wykonywał posunięcia niezłe, ale były też inne troszeczkę lepsze. A wygrana być może pozwoli albo ułatwi mi wygranie turnieju. Tym razem propozycji remisu nie było. To dobrze i źle, dobrze, bo i przeciwnik uznaje moją przewagę, źle, bo i tak bym propozycję odrzucił, może partner by się zdenerwował i chciałby mnie za to ukarać.
Przygotowując się do gry tej końcówki lekko się załamałem partii K+W+5p - K+W+5p w bazie znalazłem ponad pięćdziesiąt tysięcy partii a więc ilość nie do strawienia. Zajrzałem więc do książek i na początek wypisałem sobie pewne stwierdzenia, z którymi nie będę polemizował.
A. Panczenko w swojej książce poświęconej końcówkom tak przedstawię niektóre strategiczne idee końcówek wieżowych
1. Gdzie ustawić wieżę - "Ten problem w praktycznej grze, musi być rozwiązywany przez silniejszą jak słabszą stronę.Znane powiedzenie S. Tarrascha mówi - " Wieże należy ustawiać z tylu pionów tak swoich jak i przeciwnika po to aby wspierać swoje piony a niepokoić przeciwnika". W zdecydowanej większości przypadków tak należy postępować.
2. Jeżeli z wolnym pionem walczy król słabszej strony, to wieżę często wygodniej ustawić z boku piona a nie z tyłu, gdyż wieża w takim przypadku działa na dwa fronty.
3. Najważniejszym problemem w końcówkach wieżowych - jest aktywność wszystkich figur ( króla, wieży i pionów). Koordynacja figur jest często ważniejsza od materialnej przewagi. Współdziałanie figur pozwala często zwyciężyć w lepszych pozycjach i zremisować w gorszych.
4. Słabsza strona może mieć pasywne wszystkie figury ( król, wieża) jak i każdą z osobna.Przy pasywnych figarach(figury) przeciwnika zawsze znajdzie się plan wzmocnienia pozycji swoich figur, plan zwiększenia przewagi, ponieważ ze złymi figurami zawsze trudno jest znaleźć kontrgrę.
5. Obecność słabych pionów w, w końcówkach wieżowych, jest widocznym niedostatkiem pozycji. Słabsza strona zmuszona jes do ich obrony, praktycznie bez możliwości kontrgry. Silniejsza strona może stopniowo zwiększać swoją przewagę i przejść do decydującego ataku.
6. Przy królu odciętym od swoich pionów obrona jest bardzo trudna. A jeżeli brakuje przy tym piona to pozycja jest prawie zawsze przegrana
XX - Eccon
Polska 2010
Ostatnim posunięciem było zagrane przeze mnie
31...h5
Pozycję oceniam jako lepszą dla mnie z powodu trzech z czterech elementów:
1. Moja wieża jest lepiej ustawiona niż wieża białych,
2. Mam duże szanse na uzyskanie wolnego piona na linii f.
3. Białe mają słabe piony h4 i f4, czarne piona e6
4. Króle i białych i czarnych stoją jednakowo aktywnie.
Ogólna ocena czarne mają przewagę w pkt. 1.2 i 3
Może to nie jest zbyt dużo ale musi wystarczyć.
Kontrszanse białych to przewaga pionów na skrzydle królewskim, z moim zdaniem mało realną groźbą uzyskania wolnego piona i ja mogę bardziej zajmować się aktywnymi działaniami niż profilaktyką.
A jak należy grać takie końcówki? Zajrzałem do książek o końcówkach i oczywiście znalazłem wiele przykładów takich końcówek. Jest więc z czego się uczyć ale ja lubię też trochę poczytać, znalazłem niewiele ale trochę jest:
1. Awerbach - Pozycyjna przewaga w końcówkach wieżowych wyraża się w lepszej strukturze pionów i stopniem aktywności figur. Celowe jest wyodrębnienie następujących czterech rodzajów przewagi pozycyjnej.
1. Obecność zaawansowanego wolnego piona lub grożba jego uzyskania.
2. Organiczne słabości w strukturze pionowej przeciwnika.
3. Bardziej aktywna wieża,
4. Lepsza pozycja króla.
Z tych czterech elementów, optymistycznie uznałem, że mam przewagę w trzech (1,2,3)a w czwartej jest remis. Jeżeli nawet przeceniłem, któryś z tych punktów, to pozostałe i tak dają mi przewagę 2,5-1,5. Mam więc jakieś podstawy do gry na wygraną. Jak więc wygląda mój plan.
1.Zagrać Wg4 atakując piony h4 i f4, do ich obrony białe muszą zatrudnić króla i wieżę. Ale należy wziąć pod uwagę ustawienie wieży na g3 aby odcinać króla lub też dać szacha na g3 i potem zagrać Wg4.
2.Aktywizować króla ( np. ustawić na f6) aby zagrać e5 i dzięki temu zlikwidować słabego piona e6 i uzyskać wolnego piona f5. Mankamentem jest to, że białe też pozbawiają się słabego piona f4 i przez to ich król będzie mógł zająć się czymś innym.
3.Rozważyć możliwość zagrania b4 po to aby popsuć strukturę białych pionów i trochę opóźnić aktywne działania białych na skrzydle królewskim.
Mogłem podaną wcześniej zasadę Tarrascha pominąć,bo mi nijak nie pasuje do mojej pozycji. Ja planuję postawić wieżę na g4 i atakować piony przeciwnika z boku ( a może od środka) i nie bronić ani jednego piona. Ale proponuję rozważyć takie ustawienia mojej wieży:
1. Wh8 i Wh7 - moja wieża wyglądałaby jak wieża białych a tamta mi się nie podoba
2. Wh6 - dodatkowo wieża broni piona e6 - ale ja chcę atakować nie bronić.
3. Podobnie z innymi polami - f8.e8,c8,b8,a8.
Uważam, że wieża na g4 będzie stała najlepiej bo unieruchamia białą wieżę na polu h2. Jednak i Wg3+ będzie też niezłe, muszę poczekać jaką koncepcję obrony wybiorą białe.
A poniżej przykładowe końcówki wieżowe w partiach z ostatnich lat
[Date "2002.10.06"]
[Round "2"]
[White "Kramnik, Vladimir"]
[Black "Comp Deep Fritz"]
[Result "1-0"]
[ECO "D27"]
[WhiteElo "2807"]
[EventDate "2002.10.04"]
1. d4 d5 2. c4 dxc4 3. Nf3 Nf6 4. e3 e6 5. Bxc4 c5 6. O-O a6 7. dxc5 Qxd1 8.
Rxd1 Bxc5 9. Kf1 b5 10. Be2 Bb7 11. Nbd2 Nbd7 12. Nb3 Bf8 13. a4 b4 14. Nfd2
Bd5 15. f3 Bd6 16. g3 e5 17. e4 Be6 18. Nc4 Bc7 19. Be3 a5 20. Nc5 Nxc5 21.
Bxc5 Nd7 22. Nd6+ Kf8 23. Bf2 Bxd6 24. Rxd6 Ke7 25. Rad1 Rhc8 26. Bb5 Nc5 27.
Bc6 Bc4+ 28. Ke1 Nd3+ 29. R1xd3 Bxd3 30. Bc5 Bc4 31. Rd4+ Kf6 32. Rxc4 Rxc6 33.
Be7+ Kxe7 34. Rxc6 Kd7 35. Rc5 f6 36. Kd2 Kd6 37. Rd5+ Kc6 38. Kd3 g6 39. Kc4
g5 40. h3 h6 41. h4 gxh4 42. gxh4
42...Ra7 43. h5 Ra8 44. Rc5+ Kb6 45. Rb5+ Kc6 46.
Rd5 Kc7 47. Kb5 b3 48. Rd3 Ra7 49. Rxb3 Rb7+ 50. Kc4 Ra7 51. Rb5 Ra8 52. Kd5
Ra6 53. Rc5+ Kd7 54. b3 Rd6+ 55. Kc4 Rd4+ 56. Kc3 Rd1 57. Rd5+ 1-0
[Event "Sofia MTel Masters 2nd"]
[Date "2006.05.13"]
[Round "3"]
[White "Anand, Viswanathan"]
[Black "Kamsky, Gata"]
[Result "0-1"]
[ECO "C88"]
[WhiteElo "2803"]
[BlackElo "2671"]
1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. Bb5 a6 4. Ba4 Nf6 5. O-O Be7 6. Re1 b5 7. Bb3 O-O 8. h3
Bb7 9. d3 d6 10. a3 Qd7 11. Nbd2 Nd8 12. c3 Ne6 13. d4 Rad8 14. d5 Nf4 15. Nf1
Ng6 16. Ng3 c6 17. Bg5 cxd5 18. Bxf6 Bxf6 19. Bxd5 Nf4 20. Bxb7 Qxb7 21. Qc2 g6
22. Rad1 d5 23. exd5 Rxd5 24. Rxd5 Qxd5 25. Rd1 Qe6 26. Qe4 Rb8 27. Ne2 Nxe2+
28. Qxe2 Re8 29. Qe4 h6 30. g4 Bg5 31. Nxg5 hxg5 32. Qd5 Kg7 33. Qxe6 Rxe6 34.
Rd7 Kf6 35. Kf1 Rc6 36. Ke2 Ke6 37. Rd8 e4 38. f3 exf3+ 39. Kxf3
39...Rd6 40. Re8+ Kd5 41. b3 Rf6+ 42. Kg2 Rc6 43. Re3 f5 44. gxf5 gxf5 45. Rg3 Ke4 46. a4 bxa4
47. bxa4 Kf4 48. Rf3+ Ke5 49. Re3+ Kf6 50. Rd3 f4 51. Kf3 Ke5 52. Kg4 Rd6 53. Rxd6 Kxd6 54. h4 gxh4 55. Kxh4 Kd5 56. Kh3 Ke4 57. Kg2 Ke3 0-1
[Site "San Luis"]
[Date "2005.10.05"]
[Round "7"]
[White "Topalov, Veselin"]
[Black "Kasimdzhanov, Rustam"]
[Result "1-0"]
[ECO "C88"]
[WhiteElo "2788"]
[BlackElo "2670"]
1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. Bb5 a6 4. Ba4 Nf6 5. O-O Be7 6. Re1 b5 7. Bb3 O-O 8. h3
Bb7 9. d3 d6 10. a3 Na5 11. Ba2 c5 12. Nbd2 Nc6 13. Nf1 Bc8 14. c3 Be6 15. Bxe6
fxe6 16. b4 Qd7 17. Qb3 Rfb8 18. N1h2 a5 19. Bd2 h6 20. Ng4 Nxg4 21. hxg4 axb4
22. axb4 cxb4 23. cxb4 Bf6 24. Rec1 Kf7 25. g3 Qb7 26. Kg2 Rxa1 27. Rxa1 Ra8
28. Rh1 Nd4 29. Nxd4 exd4 30. Bf4 d5 31. e5 Be7 32. Qd1 Bg5 33. Bxg5 hxg5 34.
Rh5 Qe7 35. Qh1 Rf8 36. Rh7 Ke8 37. Qa1 Kf7 38. Qc1 Ke8 39. Qa1 Kf7 40. Qxd4
Kg8 41. Rh1 Qf7 42. Qe3 d4 43. Qe2 Qb7+ 44. Qe4 Qxe4+ 45. dxe4
45...Rc8 46. Rb1 Rc3 47. Rb2 Kf7 48. Kf1 Rc1+ 49. Ke2 Rc3 50. Ra2 Rb3 51. Ra7+ Kf8 52. Rb7 Rxb4 53.
Kd3 Rb2 54. f4 Rb3+ 55. Kxd4 Rxg3 56. f5 Rxg4 57. f6 Rg1 58. Rxg7 b4 59. Kc5 b3 60. Rb7 Ra1
61. Rxb3 Ra5+ 62. Kd4 Ra4+ 63. Ke3 Ra5 64. Rb8+ Kf7 65. Rb7+ Kf8
66. Kd4 Ra4+ 67. Kc5 Ra5+ 68. Kd4 Ra4+ 69. Ke3 Ra3+ 70. Kf2 Ra5 71. Kg3 Rxe5
72. Kg4 Rxe4+ 73. Kh5 1-0
[Date "2009.11.16"]
[Round "14"]
[White "Aronian, L."]
[Black "Tkachiev, V."]
[Result "1-0"]
[ECO "D43"]
[WhiteElo "2786"]
[BlackElo "2642"]
1. d4 d5 2. c4 c6 3. Nf3 Nf6 4. Nc3 e6 5. Bg5 h6 6. Bxf6 Qxf6 7. e3 Nd7 8. a3
g6 9. e4 dxc4 10. e5 Qd8 11. Bxc4 Bg7 12. Qe2 O-O 13. Rd1 Qc7 14. Kf1 a6 15. h4
Rd8 16. h5 g5 17. Nxg5 Nxe5 18. Nxe6 Bxe6 19. Bxe6 fxe6 20. dxe5 Qxe5 21. Rh3
Qxe2+ 22. Kxe2 Bxc3 23. Rxd8+ Rxd8 24. Rxc3
24...Rd5 25. g4 Rb5 26. b4 a5 27. Rc5
Rxc5 28. bxc5 e5 29. f4 exf4 30. Kf3 Kf7 31. Kxf4 Kf6 32. a4 1-0
Białe w końcu zagrały najbardziej normalne
32.Ke3 a ja ponieważ miałem kilka dni oczekiwania na posunięcie przeciwnika ustaliłem, że dobrze jest wcześniej dać szacha na g3. Nic nie może mi to zaszkodzić, partia prawdopodobnie potoczy się tak - 32..Wg3 33.Kf2 Wg4 34.Kf3 lub 34.Ke3 uzyskamy więc po 34.Ke3 taką samą pozycję jak bez szacha, a 34.Kf3 może być dla mnie korzystne przy planowanym posunięciu b5-b4.
Gram więc
32...Wg3+
